Εθνικά Θέματα

Ρωσία-Τουρκία περίεργοι συντρόφοι

Για την Κύπρο, οι ρωσοτουρκικές σχέσεις έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για δύο λόγους.

Πρώτον, λόγω της θετικής στάσης της Ρωσίας στο Κυπριακό, που ενοχλεί την Τουρκία, και δεύτερον, λόγω των υφιστάμενων συμφωνιών και διαφωνιών μεταξύ των δύο χωρών σε διάφορα θέματα.

Για να κατανοήσουμε τη σημασία τους, θα πρέπει να τα δούμε μέσα από το πρίσμα των αντίστοιχων ενδιαφερόντων τους.

Για να προωθήσει τα συμφέροντά της, η Ρωσία το κάνει στο πλαίσιο της οικονομικής συνεργασίας. Στο πλαίσιο της νεο-οθωμανικής πολιτικής της, η Τουρκία προωθεί την εικόνα μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης μέσω της στρατιωτικής της παρουσίας σε διάφορες χώρες.

Συγκεκριμένα, η πώληση του συστήματος S400 στην Τουρκία και η συμμετοχή της Ρωσίας στο πυρηνικό πρόγραμμα του Akkuyu έγιναν στο πλαίσιο της οικονομικής συνεργασίας, παρόλο που θα μπορούσε να είχε στρατιωτικές και πολιτικές επιπτώσεις.

Αυτό είναι απόδειξη της πρακτικής προσέγγισης του Προέδρου Πούτιν σε θέματα που ενδέχεται να έχουν διεθνή αντίκτυπο.

Πράγματι, ο πρόσθετος στρατιωτικός και πολιτικός χαρακτήρας αυτού του κινήματος αποδεικνύεται από την έντονη αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών, που είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας και τον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα ανάπτυξης μαχητικών αεροσκαφών F-35, γεγονός που ωφελεί τη Ρωσία.

Ας εξετάσουμε τώρα τις κινήσεις της Τουρκίας που ενοχλούν τη Ρωσία και δημιουργούν διαφωνίες.

Η Τουρκία δεν αναγνώρισε την ένωση της Κριμαίας με τη Ρωσία το 2014. Επιπλέον, η Τουρκία υποστηρίζει τη μειονότητα των Τατάρων και τις φιλοδοξίες της.

Οι ρωσικές στρατιωτικές βάσεις στην Κριμαία αυξάνουν το στρατηγικό της βάθος και την επιρροή της στη Μαύρη Θάλασσα, βλάπτοντας έτσι τα τουρκικά συμφέροντα στην περιοχή.

Σοβαρότερη ενόχληση για τη Ρωσία είναι η εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ Ουκρανίας και Τουρκίας.

Πρόσφατα, ο ουκρανικός στρατός χρησιμοποίησε τουρκικής κατασκευής μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar για να χτυπήσει μαχητικά στο Donbass, την αμφισβητούμενη περιοχή της ανατολικής Ουκρανίας που υποστηρίζεται από τη Ρωσία.

Πιο προκλητικά, η Τουρκία και η Ουκρανία ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας εγκατάστασης κοντά στο Κίεβο για τη συντήρηση, την επισκευή και τον εκσυγχρονισμό των πολεμικών drones .

Οι τουρκικές επεκτατικές βλέψεις αποκαλύπτονται επίσης με τη δημοσίευση ενός χάρτη που απεικονίζει πρώην περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης, στις νότιες περιοχές της Ρωσίας, ως μέρος του τουρκικού κόσμου.

Η αντίδραση της Μόσχας ήρθε από τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ο οποίος είπε, «το μόνο πράγμα για το οποίο μετανιώνω είναι ότι αυτός ο χάρτης δεν έχει ένα μεγάλο κόκκινο αστέρι στο κέντρο του τουρκικού κόσμου. Και αυτό το κέντρο δεν βρίσκεται στην Τουρκία, αλλά στο έδαφος της Ρωσίας, στο Αλτάι».

Είπε ότι το Αλτάι «είναι ένα ιερό μέρος για κάθε Τούρκο γιατί είναι από όπου κατάγονται».

Πριν φτάσουμε στην ανατολική Μεσόγειο, θα πρέπει να αναφέρουμε τη στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ προς υποστήριξη του Αζερμπαϊτζάν το 2020, που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια εδαφών για την Αρμενία και την εκεχειρία με τη μεσολάβηση της Ρωσίας.

Στην επιθυμία της Τουρκίας να συμμετάσχει στην αποστολή ελέγχου της ανακωχής, η Ρωσία αντιτάχθηκε έντονα.

Η Συρία και η Λιβύη είναι δύο ακόμη παραδείγματα διαφωνίας στην ανατολική Μεσόγειο.

Στη Συρία, η Ρωσία υποστηρίζει τον Πρόεδρο Άσαντ, ενώ η Τουρκία, τους μαχητές της αντιπολίτευσης. Η διαφωνία τους έφτασε στο αποκορύφωμα όταν η Τουρκία κατέρριψε ένα ρωσικό στρατιωτικό αεροσκάφος, το οποίο προκάλεσε την οργή της Μόσχας και τα αυστηρά μέτρα κατά της Τουρκίας.

Στη Λιβύη, πάλι, η Ρωσία και η Τουρκία υποστηρίζουν τις αντίπαλες πλευρές και η θέση της Ρωσίας υπέρ της αποχώρησης όλων των ξένων στρατευμάτων δεν αρέσει στην Τουρκία.

Το ίδιο ισχύει και στο Αφγανιστάν, όπου η Τουρκία επιθυμεί να ελέγξει το διεθνές αεροδρόμιο της Καμπούλ, αλλά η Ρωσία τάσσεται υπέρ της αποχώρησης όλων των ξένων δυνάμεων από το Αφγανιστάν.

Κυπριακό πρόβλημα

Τέλος, όσον αφορά το Κυπριακό, η ακλόνητη υποστήριξη της Ρωσίας για δίκαιη και διαρκή λύση αποτελεί μόνιμη πρόκληση για την Τουρκία.

Μόλις πρόσφατα, αυτή η στάση επιβεβαιώθηκε στη δήλωση που έκανε ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ σε κοινή συνέντευξη Τύπου, μετά από συνομιλίες με τον Κύπριο ομόλογό του, Νίκο Χριστοδουλίδη, στη Μόσχα.

Από αυτή τη δήλωση, είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε ότι η Κύπρος είναι ο σημαντικός και δοκιμασμένος στο χρόνο εταίρος μας.

Η συνεργασία Ρωσίας-Κύπρου βασίζεται σε μακροχρόνιους δεσμούς φιλίας και πνευματικής και πολιτιστικής συγγένειας.

Το Κυπριακό θα πρέπει να διευθετηθεί στο υφιστάμενο διεθνές πλαίσιο. Ως εκ τούτου, τα μονομερή βήματα σχετικά με τα Βαρώσια είναι απαράδεκτα και αντιπαραγωγικά. Είναι σημαντικό να συμμετέχουν μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στη συζήτηση για τις εξωτερικές πτυχές του Κυπριακού.

Ως προς αυτό, επιβεβαιώθηκε η θέση της Ρωσίας για αντικατάσταση των παρωχημένων εγγυήσεων ασφαλείας της Κύπρου με νέες εγγυήσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Τα προβλήματα στην ανατολική Μεσόγειο θα πρέπει να επιλυθούν με βάση το διεθνές δίκαιο, πρωτίστως τη Σύμβαση του ΟΗΕ του 1982 για το Δίκαιο των Θαλασσών.

Τις θέσεις αυτές επανέλαβε ο Ρώσος Πρέσβης στην Κύπρο, Stanislav Osadchiy, στην Αγία Νάπα, στις 4 Νοεμβρίου 2021, προσθέτοντας τη θέση της Ρωσίας στο ζήτημα του Ειδικού Απεσταλμένου του ΟΗΕ και της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Πιο συγκεκριμένα, στην ερώτηση του Ειδικού Απεσταλμένου, τόνισε ότι θα πρέπει να λογοδοτεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας και να ενεργεί ως εκπρόσωπος που έχει καθήκον να συμβάλει στη λύση του Κυπριακού.

Για την κυπριακή ΑΟΖ είπε ότι η Κύπρος έχει το δικαίωμα να έχει τη δική της ΑΟΖ, κάτι που θα πρέπει να λάβει υπόψη της η Τουρκία.

Από την παραπάνω ανάλυση προκύπτει ότι προς το παρόν υπάρχει ισορροπία μεταξύ συμφωνιών και διαφωνιών, η οποία επιτυγχάνεται με διάλογο.

Η σημασία που αποδίδεται στον διάλογο μαρτυρείται από το γεγονός ότι μόνο το 2018, οι Πρόεδροι Πούτιν και Ερντογάν είχαν επτά συναντήσεις και 18 τηλεφωνικές επικοινωνίες, κατά τις οποίες ο μη εύκολος εταίρος άκουσε από τον Πρόεδρο Πούτιν, τον Ρώσο «νετ» για πολλά θέματα αμοιβαίας ενδιαφέρον.

Το τι θα επικρατήσει στο τέλος είναι απρόβλεπτο.

Ένα είναι σίγουρο: δεν υπάρχουν αιώνιοι εχθροί και φίλοι στην πολιτική, αλλά μόνο αιώνια συμφέροντα.